به وب سایت فارسی مرکز فرهنگی اسلامی شمال کالیفرنیا خوش آمدید
Home » انتخاب سردبیر » هنر ایرانی روی میز شام آمریکایی‌ها/گفت و گو درباره نمایشگاه آثار کاربردی هنری در مرکز اسلامی فرهنگی شمال کالیفرنیا

هنر ایرانی روی میز شام آمریکایی‌ها/گفت و گو درباره نمایشگاه آثار کاربردی هنری در مرکز اسلامی فرهنگی شمال کالیفرنیا

Screen Shot 2017-12-30 at 10.49.11 AMICCNC: از ۲۸ اکتبر تا ۲۴ نوامبر نمایشگاه آثار کاربردی هنر در تالار شماره دو مرکز اسلامی فرهنگی شمال کالیفرنیا برگزار شد. متن زیر کامل شده‌ گفت وگویی است که بخش‌ اصلی آن در روزنامه شرق منتشر شد.
اشاره:  سام پورمهدی نمایشگاه خوشنویسی و سرامیک با عنوان «دربرداری و سرو کردن» حاصل کار مشترک آرش شیرین‌باب و فارست ال میدلتون، هنرمند و سفالگر بنام آمریکایی است که تا اواخر نوامبر ۲۰۱۷ در مرکز اسلامی فرهنگی شمال کالیفرنیا برگزار شد. این نمایشگاه از جهاتی دارای ایده‌‌ای بکر و کاربردی بود. جدای از جذابیت‌های بصری که این نمایشگاه به تمامه واجد آن بود،ایده کاربردی کردن یک هنر نیز از جمله نکات برجسته و بارز آن به شمار می‌رفت. کاربردی‌کردن هنرها این ویژگی را دارد که افراد تنها به صفت هنری با یک اثر آشنا نمی‌شوند، بلکه کاربردهای آن را در زندگی خود نیز به عینه مشاهده می‌کنند. مثل فرشی که جدای از کارکردهای هنری کارکرد صنعتی هم دارد و در زندگی روزمره به عنوان بخشی از لوازم منزل به کار می‌رود.
آقای شیرین باب پیش از این نیز با بهره‌گیری از هنر خوشنویسی و شعر، تی‌شرت(پیراهن)هایی طراحی کرد که نمادهای شعری شاعران پارسی‌گوی ایرانی نقشبند آنها بود. اکنون او سعی کرده است آن خطوط هنری را به عرصه‌ای دیگر از زندگی بکشاند. عرصه خوراک وخوردنی‌ها که ایرانی‌ها در آن صاحب حرف و سخن هستند و خود صاحب مکتبی بزرگ و برجسته در آشپزی‌اند. طرح غذا خوردن در ظروف و کارهای هنری که آمیخته با هنر خطاطی ایرانی است از جمله این ابتکارات است که در یک شب خاص با دعوت از مهمانان و سرو غذا در همین ظروف هنری توانست تجربه‌‌ای متفاوت را کلیدبزند. ویژگی تلاش آقای شیرین باب در این است که هنرش را بیشتر به میان مخاطبان آمریکایی برده است و آن را در دایره محدود ایرانیان مقیم منطقه محصور نکرده است. و این به نظر می‌رسد راهی است که هنرمندان ایرانی باید بپیمایند و هنر خود را تنها منحصر به مخاطبان ایرانی نکنند، به خصوص هنرهایی که قابلیت‌های ارتباطی بیشتری دارند همانند هنرهای موسیقی تجسمی و سینما. در این مسیر به نظر می‌رسد سینما موفق‌تر از سایر گونه‌های هنری عمل کرده است و اکنون می‌توان این انتظار را هم کشید که هنر خطاطی نیز مسیری تازه را برای ارتباط با شهروندان آمریکایی باز کند.

با آرش شیرین‌باب درباره این طرح و نمایشگاه و ویژگی‌های آن گفت وگویی کرده‌ایم که از نظر شما گرامیان می‌گذرد[لینک مطلب در روزنامه شرق].
چه شد که به فکر برگزاری این نمایشگاه افتادید؟
ایده کار بر روی سفالینه‌های بی‌نظیر نیشابور سال‌هاست که در ذهن من بوده است. در سال‌هایی که در دانشگاه تهران دانشجوی طراحی صنعتی بودم، با کنجکاوی موزه‌های تهران و ایران را جستجو می کردم و اشیاء و دست‌ساخته‌های زیبای تاریخی‌مان را به لحاظ طراحی فرم و نقش و نگار و نوشته‌های روی آن‌ها تحلیل می‌کردم تا به نوعی بتوانم المان‌های هویت‌ساز هنر ایرانی-اسلامی را کشف و در طرح‌های نوین احیاء کنم. یادم هست که یکی از آثاری که خیلی تحت تاثیرم قرار داد، یک بشقاب نیشابور در موزه رضاعباسی بود که روی آن خطوطی با رنگ آبی از وسط نوشته شده بود و به سمت چپ آنقدر ادامه پیدا می کرد که از ظرف خارج می شد. اثری بود بسیار مدرن و بدون تقارن سنتی که با وجود دارا بودن المان‌های سنتی. سال‌ها بعد، زمانی که در موزه تازه افتتاح‌شده هنرهای اسلامی “آقاخان” در تورنتوی کانادا، در کنفرانس تاریخ شناسان هنر اسلامی شرکت می کردم، بحث در مورد اینکه آیا سفالینه‌های زیبای نیشابور با آنهمه نوشته روی آن‌ها، استفاده می شدند یا برای تزئین بودند، توجهم را مجددا به این سفالینه ها جذب کرد و به دنبال این بودم که بتوانم آثاری کاربردی با الهام ازسفالینه‌های نیشابور ایجاد کنم. پس از اینکه افتخار شاگردی استاد سید محمد وحید موسوی جزایری را در خواندن خط کوفی و خوشنویسی این خط اسرارآمیز پیدا کردم، فکر کردم به احیای سفالینه‌های سبک نیشابور نزدیک تر شدم و همین مسئله آرام آرام راهی شد برای تعریف پروژه “در برداشتن و سرو کردن”.

Arash art 2
برگزاری نمایشگاه هنرهای سنتی در آمریکا باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد که بتواند مخاطب آمریکایی را جذب کند؟
بنده چند سالی است که در زمینه معرفی هنرهای ایرانی و اسلامی در آمریکا در حال تلاش هستم. هم به صورت نمایشگاه های فردی و گروهی و هم در غالب برنامه‌های فرهنگی شامل ورکشاپ، کلاس، گردهمایی و نمایش فیلم که توسط موسسه هنری ضیاء آرت سنتر برگزار می‌کنم. برخی از این فعالیت‌ها روی هنرهای سنتی متمرکز است مانند خوشنویسی سنتی، تذهیب، طراحی هندسه اسلامی، و برخی بر هنرهای مدرن و امروزی تمرکز دارند. در هر دو زمینه سنتی و مدرن، مخاطبان آمریکایی بین 60 تا 70 درصد مخاطبان را تشکیل می‌دهند. سایر مخاطبان، شامل مهاجران ایرانی و خاورمیانه ای و سایر ملیت های ساکن آمریکا هستند. آثار سنتی و اصیل، مخاطبانی را بیشتر جذب می کند که با عمق فرهنگ ایرانی آشنا هستند، مانند دانشگاهیان، هنرمندان، و مجموعه‌داران آثار سنتی و آنتیک. در حالیکه، آثار مدرن، مخاطبان عام تری را جذب می کنند. آثاری که بتوانند مایه های اصیل سنتی را با تکنیک‌ها و سبک‌های مدرن ارائه دهند و به لحاظ مفهومی حرفی برای گفتن داشته باشند نیز بستر مناسبی برای ارائه فراهم می کنند. به عقیده بنده، هر دو نوع و سبک هنری باید با کیفیت بالا ارائه شود تا بتواند هم گستره هنر ایرانیان را بشناساند و هم بازار مناسبی را تعریف نماید. یکی از مهمترین مولفه‌ها در این زمینه، ارائه حرفه‌ای آثار، ارائه توضیحات مناسب و کافی به انگلیسی برای مخاطبان، و وجود تاریخچه و ارزش فرهنگی و هنری قابل عرضه برای آثار است.

درباره محتوای آثار و نیز هنرمندانی که در این نمایشگاه شرکت کردند توضیح دهید؟ همه آثار حاوی نوشته‌هایی روی خود هستند. چرا این نوشته‌ها انتخاب شده است؟
نمایشگاه “در برداشتن و سرو کردن”، شامل آثار بنده با همکاری فارست ال میدلتون، هنرمند و سفالگر بنام آمریکایی است. در طول سه سال گذشته، همکاری و همفکری با این هنرمند، منجر به خلق آثار سفال و سرامیکی شده است که از یک سو دربرگیرنده خوشنویسی کوفی ملهم از سفالینه های نیشابور هستند و از سوی دیگر به دغدغه های اجتماعی و فرهنگی دورانی که در آن زندگی می‌کنیم، در سطح فردی و جهانی می پردازند. این آثار، در سه شکل 1- کارکردی، 2- هنری، و 3- چیدمان مفهومی ارائه شده اند. مفاهیم و نوشته های روی آثار، گاهی از اشعار عرفانی ایران، چون “این تن اگر کم تندی” مولوی و “این کوزه گر دهر چنین جام لطیف می سازد و باز بر زمین می زندش” خیام، مایه می گیرند. گاه، به اشعار اجتماعی-سیاسی شاعران معاصر افغان از جمله میرشاهی مسعود، زهرا زاهدی و محمد واعظی با شعر “امسال باز بی‌وطنیم‌، ای پرنده‌ها/ یک روح در دو تا بدنیم‌، ای پرنده‌ها” پر می کشد. گاهی نیز سری به اشعار جنگ سوریه و عراق می زند. همزمان، بازتابی می شود از گفتگوهای جهانیان در رسانه های اجتماعی چون توئیتر و فیس بوک، در مورد آنچه در خاورمیانه بر مردم عادی می گذرد، از فجایع جنگ و جدال جهانی و مهاجرت عظیم انسان ها و بی خانمان شدن میلیون ها نفر و امید برای صلح.

Arash art 4
این اشعار و نوشته ها، مفاهیمی هستند که سال هاست بنده را تحت تاثر قرار داده اند. کسی که جنگ و شرایط سخت آن را در کودکی تجربه کرده و فداکاری های پدر و مادر را چشیده و پس از سال ها، اکنون به عنوان مهاجر، دور از وطن است، بحران و جنگ در تقریبا تمامی کشورهای همسایه و فجایع انسانی آن، شاید آگاهانه یا ناخودآگاه در کار وی بازتاب پیدا می کنند. این بازتاب، به نوعی هم شخصی است و آینه تجربه های فردی و تاریخی و هم جهانی است و نمایانگر آنچه اکنون اتفاق می افتد. همکار بنده، آقای فارست، به عنوان آمریکایی که از طرف مادر، سرخپوست است و در کمپ های سرخپوستی بزرگ شده است، دارای حساسیت ظریفی نسبت به جنگ های اخیر آمریکا و اشغال افغانستان و عراق و خاورمیانه بوده و حتی قبل از شروع این پروژه، به دنبال بازتاب توئیت هایی در مورد جنگ افغانسان و بهار عربی در کار خود بوده است. بنابراین، ترکیب ایده های فکری ما با هم، ترکیبی جالب از نگرانی های مشترک دو هنرمند ایرانی و آمریکایی از اتفاقاتی است که در خاورمیانه رخ داده و درحال رخ دادن است و زندگی میلیون ها انسان عادی را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.

به نظر می رسد شما علاوه بر تاکید بر بعد هنری نمایشگاه ، به دنبال بازار تقاضایی هم برای عرضه هستید و شاید یک دلیل کاربردی کردن آن هم همین باشد. درباره این وجه از کارتان توضیح دهید و این که اصولا کاربردی کردن هنرهای سنتی در ایران برای دیگر ملل چه بسترهایی دارد و افق‌آن را چگونه می بینید؟

یکی از بخش هایی که نمایشگاه دارد و بنده با آقای فارست بر روی آن کار کرده ایم، ظروف کاربردی سفالی و همچنین کاشی هایی هستند که می توانند برای بناهای معماری بکار بروند. ظروف سفالی که در بردارنده مفاهیم شعری و ادبی و عرفانی و اجتماعی به زبان فارسی و به خط کوفی ملهم از نیشابور هستند، شامل بشقاب، کاسه، لیوان، جای نمک و فلفل، قوری چای و همچنین گلدان و چراغ رومیزی در اینجا ارائه شده اند و با استقبال شایانی روبرو شدند. یکی از نکات قابل توجه این بود که در حالیکه یک تابلو با مفاهیم ایرانی ممکن است مخاطبان خاص تری را بطلبد، همان مفاهیم، بر روی ظروف کاربردی، هر مخاطبی را جذب می کنند. بنابراین علاوه بر اینکه بازار خوبی می توانند داشته باشند، می توانند حامل فرهنگ ایرانی در هرخانه ای باشند. این نکته، در مورد سایر هنرهای سنتی ما به نسبت صادق است زیرا غالبا این هنرها و آثار، ترکیبی از ذوق و سلیقه هنری با کارکرد عملی هستند.

پررنگ کردن فرهنگ مهمان نوازی از طریق دادن و قسمت کردن غذا با دیگران است که چقدر در این زمینه پررنگ شده است؟
یکی از اهداف برپایی این نمایشگاه پررنگ کردن فرهنگ مهمان نوازی ما ایرانیان بوده است. ایده بنده درابتدای این پروژه، برپایی مهمانی عمومی بود که در آن، مهمانان به جای اینکه تنها به نظاره کردن ظروف و آثار در ویترین های نمایشگاه بپردازند، بتوانند در ظروف خلق شده، پذیرایی شوند و غذا بخورند. در واقع می خواستم نشان دهم که زیبایی این ظروف و نوشته های آن، تنها برای تزئین و نمایش نبوده، بلکه در واقع جزئی از مراسم غذا خوردن و پذیرایی از مهمان بوده که در آن، مهمانان، با ظروفی پر از غذاهای رنگین مواجه می شدند و در حین خوردن، نوشته ها و طرح های ظروف آرام آرام رونمایی می شده و ماخذی می شده برای فکر کردن روی مفاهیم نوشته شده، تذکری روحی، و معنایی برای گفتگو در مهمانی. در حقیقت، ما در ایران، علاوه بر داشتن مکتب غذایی، به نوعی دارای مکتب غذا دادن، پذیرایی، و مهمان نوازی نیز بوده ایم.
پس از شروع کار و با حمایت مرکز اسلامی فرهنگی شمال کالیفرنیا، توانستیم ایده پروژه و نمایشگاه و مراسم غذا و مهمان نوازی ایرانی را در مسابقه ای در کالیفرنیا شرکت دهیم و جایزه مالی از موسسه کریتو ورک فاند دریافت نماییم. به کمک این حمایت ها، توانستیم مراسم پذیرایی و شام را در افتتاحیه نمایشگاه برگزار نماییم که با استقبال شایانی روبرو شد و حضار، که 90 درصد آمریکایی بودند، بسیار تحت تاثیر زیبایی های فرهنگ ما و هنر ارائه شده قرار گرفتند.