به وب سایت فارسی مرکز فرهنگی اسلامی شمال کالیفرنیا خوش آمدید
Home » انتخاب سردبیر » هفدهمین نشست شرح تک غزلی از شمس از سوی دکتر عبدالکریم سروش/ شرح غزل «داد جاروبی به دستم آن نگار»

هفدهمین نشست شرح تک غزلی از شمس از سوی دکتر عبدالکریم سروش/ شرح غزل «داد جاروبی به دستم آن نگار»

ICCNC: هفتدهمین نشست شرح تک غزلی از دیوان شمس مولانا جلال الدین بلخی که از سوی دکتر عبدالکریم سروش، اندیشمند و عرفان پژوه نامی انجام می‌شود، به شرح یکی از غزل‌های معروف این دیوان اختصاص دارد با مطلع« داد جاروبی به دستم آن نگار/ گفت:ک«ز دریا برانگیزان غبار». در کنار آن دکتر سروش درباره یکی از قصیده‌های معروف شاه‌نعمت‌الله ولی که به شرح همین غزل دیوان مولانا می‌پردازد نیز اشاره خواهد کرد و از آن رمزگشایی خواهد نمود.

Shams and Soroush july 2014

این برنامه ساعت ۴ و ۳۰ عصر روز شنبه هشتم ماه جولای  ۲۰۱۷ در مرکز اسلامی فرهنگی شمال کالیفرنیا برگزار می‌شود. برنامه شب صحبت این ماه نیز که بعد از شرح غزل برگزار می‌شد، به نوبت دیگری موکول شده است. لذا دوستانی که غذای پات لاکی و مشارکتی به همراه می‌آوردند، آن را به نوبت دیگری موکول کنند.
غزلی را که دکتر عبدالکریم سروش شرح خواهند کرد غزلی است با ۱۷ بیت که در تصحیح دیوان دکتر بدیع‌الزمان فروزانفر با شماره ۱۰۹۵ آمده است. دکتر شفیعی کدکنی این غزل را با شماره ۴۰۳ در زمره غزل‌های گزینشی خود جای داده است. این غزل را بخوانید و در ادامه قصیده بلند شاه‌نعمت‌آلله ولی در شرح این غزل را نیز مرور کنید.

متن غزل با مطلع داد جاروبی به دستم آن نگار

داد جاروبی به دستم آن نگار                                 گفت: ک«ز دریا برانگیزان غبار»

باز آن جاروب را ز آتش بسوخت                             گفت: ک«ز آتش تو جاروبی برآر»

   کردم از حیرت سجودی پیش او                               گفت: ب«ی‌ساجد سجودی خوش بیار»

 آه! بی‌ساجد سجودی چون بُود؟                          گفت: «بی‌چون باشد و بی‌خارخار»

گردنک را پیش کردم گفتمش:                          «ساجدی را سر ببرّ از ذوالفقار»

تیغ تا او بیش زد سر بیش شد                          تا برُست از گردنم سر صد هزار

من چراغ و هر سرم همچون فتیل                        هر طرف اندر گرفته از شرار

شمع‌ها می‌وَرشُد از سرهای من                        شرق تا مغرب گرفته از قطار

شرق و مغرب چیست اندر لامکان؟                     گلخنی تاریک و حمامی به کار

ای مزاجت سرد، کو تاسه‌یْ دلت؟                      اندر این گرمابه تا کی این قرار؟

برشو از گرمابه و، گلخن مرو                              جامه کن دربنگر آن نقش و نگار

تا ببینی نقش‌های دلربا                                    تا ببینی رنگ‌های لاله‌زار

چون بدیدی سویِ روزن درنگر                            کان نگار از عکسِ روزن شد نگار

شش جهت حمام و روزن لامکان                        بر سر روزن جمال شهریار

خاک و آب از عکس او رنگین شده                      جان بباریده به ترک و زنگبار

روز رفت و قصه‌ام کوته نشد                              ای شب و روز از حدیثش شرمسار

شاه شمس‌الدّین تبریزی مرا                             مست می‌دارد، خمار اندر خمار

قصیده شماره ۱۷ از دیوان شاه‌نعمت‌الله ولی

داد جاروبی به دستم آن نگار                                                        گفت کز دریا برانگیزان غبار

آب آتش گشت و جاروبم بسوخت                                               گفت کز آتش تو جاروبی برآر

 عقل جاروبت نگار آن پیر کار                                                    باطنت دریا و هستی چون غبار

آتش عشقش چو سوزد عقل را                                                  باز جاروبی ز عشق آید به کار
کردم از حیرت سجودی پیش او                                               گفت بی‌ساجد سجودی خوش بیار

         آه بی‌ساجد سجودی چون بود؟                                                   گفت بی‌چون باشد و بیچاره یار

عقل لای نافیه می‌دان همی                                                 عشق اثبات حق است ای یار یار

سجده بی‌ساجد ندانی چون بود                                        یعنی بی‌هستی ساجد سجده آر
گردنک را پیش کردم گفتمش                                                    ساجدی را سر ببر با ذوالفقار

تیغ تا او بیش زد سر پیش شد                                             تا برست از گردنم سر صد هزار

گردنم یعنی سر هستی بود                                                        تیغ تیز عشق باشد ذوالفقار

چون سر هستی ببرید از بدن                                                     معرفت شد آشکارا صد هزار
ای مزاجت سرد کو طاس دلت                                                  تا در این گرمابه تو گیری قرار

بگذر از گلخن تو در گرمابه رو                                             جامه بر کن بنگر آن نقش و نگار

گر فسرده نیستی برخیز گرم                                                ترک صورت کن بمعنی کن گذار

طاس دل بر کن ز تن حمام تن                                             سوی باغ جان خرام ای باوقار
تا ببینی نقش‌های دلربا                                                                 تا ببینی رنگ‌های لاله‌زار

خاک و آب از عکس او رنگین شده                                         جان بتازیده به ترک و زنگبار

از حُجُب بیرون خرامد بی‌حجاب                                                 رونق گلزار و جان لاله‌زار

لاله زار و نقش‌های بی‌حساب                                                از تجلی باشد ای صاحب وقار

چیست شرق و غرب اندر لامکان                                               گلخن تاریک و حمامی نگار

شش جهت حمام و روزن لامکان                                               بر سر روزن جمال شهریار

خلوت دل لامکانست از یقین                                            روزنش جانست و جانان شهریار

گلخن تاریک نفس شوم تست                                               چیست حمام این تن ناپایدار
من چراغ هر سرم همچون فتیل                                                 جمله را اندر گرفته از شرار

شمع‌ها بر می‌شد از سرهای من                                           شرق و مغرب را  گرفته از قطار

چون گذر کردی از این و آن به عشق                                     جامه درپوش از صفاتش ذات وار

باز چون همرنگ و بوی او شدی                                                     یار خود بینی نگار هر نگار
شب گذشت و قصه‌ام کوته نشد                                         ای شب و روز از حدیثش ذات‌وار

شاه شمس‌الدین تبریزی مرا                                                 مست می‌دارد ز جام بی‌خمار

سید ملک وجودم لاجرم                                                             آنچه پنهان بود کردم آشکار